ความรู้

พิธีกรรมฮดสรง​ กับการธำรงพุทธศาสนา​

337
คัดลอกลิงค์
คัดลอกลิงค์
แจ้งตรวจสอบ
พิธีกรรมฮดสรง​ กับการธำรงพุทธศาสนา​

ท่านเคยได้ยินพิธีกรรมที่ชื่อว่า​ "ฮดสรง" หรือไม่​

พิธีกรรมนี้ถูกจัดขึ้นในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ​ของประเทศไทย​ ซึ่งได้รับอิทธิพล​มาจากประเพณี​ดั้งเดิม​ของอาณาจักร​ล้านช้าง ​(ลาว)​ โดยในภาคอีสานปรากฏ​หลักฐาน​ในการประกอบพิธีฮดสรงหลายพื้นที่​ คำว่า​ฮดสรง​ ว่าจากคำว่า​ หด​ ซึ่งมีความหมาย​ตรงกับคำว่า​ รด​ และคำว่าสรง​ ที่มาจากคำว่าสรงน้ำนั่นเอง

พิธีกรรมนี้จะถูกจัดขึ้นช่วงเดือนเมษายน​ ในประเพณีบุญเดือน​ ๕​ หรือวันสงกรานต์​ ลักษณะ​เด่นของพิธีกรรมคือการสรงน้ำพระสงฆ์​หรือสามเณร​ที่จะฮด โดยพิธีกรรมนี้​ถือว่าเป็น​ พิธีเถราภิเษก​ กล่าวคือพิธีกรรมนี้จะจัดขึ้นเพื่อการเลื่อนสมณศักดิ์​ให้กับพระภิกษุ​หรือสามเณร​ในภาคอีสาน​ซึ่งเป็นประเพณี​ที่คนอีสานสืบต่อกันมาอย่างช้านาน

พิธีฮดสรงพิธีฮดสรง​ :  ภาพโดยผู้เขียน

การประกอบพิธีฮดสรง

Advertisement

Advertisement

การประกอบพิธีกรรมนี้จะถูกจัดขึ้นในโอกาสที่พระสงฆ์​หรือสามเณร​เล่าเรียนจบขั้นต่าง​ ๆ​ หรือชาวบ้านเห็นว่าควรจะเลื่อนสมณศักดิ์​ให้พระสงฆ์​หรือสามเณร​รูปนั้น​ ๆ​ ในฐานะผู้ปฏิบัติ​ดีปฏิบัติ​ชอบ​ หรือผู้สร้างคุณประโยชน์​ให้กับสังคม​ ซึ่งการทำพิธีฮดสรงนี้พระสงฆ์​และสามเณร​ที่ถูกฮดจะถูกเลื่อนสมณศักดิ์​ขึ้น​ ดังนี้

- พระสงฆ์​หรือสามเณร​ที่ผ่านการฮด​ ๑​ ครั้งจะได้ขึ้นเป็น​ เจ้าหัวสำเร็จ

- พระสงฆ์​หรือสามเณร​ที่ผ่านการฮด​ ๒​ ครั้ง​ จะได้ขี้นเป็น​ เจ้าหัวซา ซึ่งคำว่า​ ซา​ แปลว่า​ ปรีชา​ หรือ​ สามารถ

- พระสงฆ์​หรือสามเณร​ที่ผ่านการฮด​ ๓ ครั้ง​ จะได้ขี้นเป็น​ เจ้าหัวคู​ ซึ่งมาจากคำว่า​ ครู​ ซึ่งหมายถึงผู้มีหน้าที่สอนนั้นเอง

- พระสงฆ์​หรือสามเณร​ที่ผ่านการฮด​ ๔ ครั้ง​ จะได้ขี้นเป็น​ เจ้าหัวคูหลักคำ

-พระสงฆ์​หรือสามเณร​ที่ผ่านการฮด​ ๕ ครั้ง​ จะได้ขี้นเป็น​ เจ้าหัวคูลูกแก้ว

Advertisement

Advertisement

- พระสงฆ์​หรือสามเณร​ที่ผ่านการฮด​ ๖ ครั้ง​ จะได้ขี้นเป็น​ เจ้าหัวคูยอดแก้ว​

คำว่า​ "เจ้าหัว​" เป็นคำที่ชาวบ้านในแถบอีสานใช้เรียก​ขาน​ พระสงฆ์​ หรือบางพื้นที่อาจจะเรียกว่า​ "หัว" เฉย​ ๆ​ ก็มี ส่วนสามเณร​ จะใช้คำว่า​ "จัว" ซึ่งจะสังเกตเห็นว่าชื่อสมณศักดิ์​จะนำมาเติมท้ายคำเรียกขาน​ และจะตามท้ายด้วยชื่อ​ เช่น​ พระสงฆ์​ชื่อ​ พร​ หากผ่านการฮดมาแล้ว​ ๓​ ครั้งก็จะเรียก​ เจ้าหัวคูพร​ หรือ​ หัวคูพร​ เป็นต้น

และนอกจากสมณศักดิ์​ทั้ง​ ๖​ ขั้นนี้แล้วยังมีสมณศักดิ์​ที่ถือว่าเป็นขั้นพิเศษ​อีกหนึ่งขั้นคือ​ "ราชครูหลวง" ซึ่งเป็นสมณศักดิ์​ขั้นสูงสุดที่ไม่มีแล้วในปัจจุบัน​ โดยสมณศักดิ์​นี้ผู้ที่สามารถฮดให้ได้จะต้องเป็นพระมหากษัตริย์​แห่งอาณาจักร​ล้าน​ช้าง​เท่านั้น

พิธีฮดสรงพิธีกรรมฮดสรง​ :  ภาพโดยผู้เขียน

สำหรับวิธีการประกอบพิธีกรรมฮดสรงมีรูปแบบดังนี้

Advertisement

Advertisement

พระสงฆ์​หรือสามเณร​ จะถูกจัดให้นั่งอยู่ใต้ฮางฮด​ หรือ​ ฮางรินน้ำ​ ซึ่งจะทำด้วยแก่นไม้อย่างดี​ แกะสลัก​เป็นรูปพญานาค​อย่างสวยงามตามแบบศิลปะอีสานโบราณ​ จากนั้นชาวบ้านจะทำการฮดสรงพระสงฆ์​หรือสามเณร​รูปนั้นด้วยน้ำอบน้ำหอม​ ​ซึ่งทำขึ้นจากขมิ้น​ขูดผสมกับน้ำสะอาด​ ​ หลังจากทำพิธีฮดแล้วก็จะมีคนที่เป็นเจ้าภาพถวายสิ่งของต่าง​ ๆ​ เช่น​ ผ้าไตร​ รองเท้า​ ร่ม​ และเครื่องอัฐบริขาร​ต่าง​ ๆ​ จากนั้นพระสงฆ์​หรือสามเณร​รูปที่ถูกฮดจะขึ้นไปเปลี่ยน​ผ้าไตรผืนใหม่ในพระอุโบสถ​ โดยมีพระเถระ​ผู้ใหญ่ระดับเจ้าคณะปกครองสงฆ์เป็นประธานและเป็นผู้เปลี่ยน​ให้​ เสร็จแล้วจะพาเดินออกจากพระอุโบสถ​ โดยวิธีการเดินออกจากพระอุโบสถ​นี้จะต้องใช้ไม้เท้า​ให้พระเถระผู้ใหญ่เป็นคนจูง​ออกมา​ จากนั้นจะมีชาวบ้านซึ่งศรัทธา​ในพระรูปที่ถูกฮดมานอนเรียงกันเพื่อให้พระสงฆ์​เดินเหยียบ​เพื่อผ่านออกมาจากพระอุโบสถ​ ซึ่งพิธีกรรมตรงนี้เป็นพิธีกรรมที่มีความสำคัญมาก​ เพราะเป็นการแสดงให้เห็นถึงความศรัทธา​ของสาธุชนที่มีต่อพระสงฆ์​หรือสามเณร​รูปนั้น​ ๆ​ จากนั้นก็จะไปทำพิธีกรรมต่าง​ ๆ​ ทางพระพุทธศาสนา​ก็เป็นอันเสร็จสิ้น​พิธีการเลื่อนสมณศักดิ์​ให้กับพระสงฆ์​หรือสามเณร​

การเดินออกจากพระอุโบสถ​การเดินออกจากพระอุโบสถ​ :  ภาพโดยผู้เขียน

สิ่งที่ซ้อนอยู่ในพิธีกรรมนี้

ประการแรก​ เป็นพิธีกรรมที่แสดงให้เห็นถึงความศรัทธา​ในทางพุทธศาสนา​อย่างแรงกล้าของคนอีสาน​ ซึ่งนอกจากพิธีกรรมนี้ยังมีอีกหลายพิธีกรรมที่คนอีสานรวมกันทำขึ้น​ ภายใต้​ความศรัทธา​นี้

ประการที่สอง​ เป็นการสร้างขวัญ​และกำลังใจให้กับพระสงฆ์​และสามเณร​ในการสืบต่ออายุของพุทธศาสนาและการถ่ายทอด​ เผยแผ่คำสอนของพระพุทธเจ้า

ประการที่สาม​ เป็นการประกาศคุณงามความดีของพระสงฆ์​หรือสามเณร​รูปนั้น​ ๆ​ ว่ามีความสำคัญ​กับชุมชน​มากเพียงใด​

ประการสุดท้าย​ พิธีกรรมนี้เป็นการบอกถึงลักษณะ​นิสัย​ของคนอีสานว่าหากศรัทธา​ในสิ่งใดแล้ว​ ก็จะแน่วแน่​ในสิ่งนั้นและยึดมั่น​ใน​สิ่งนั้น​ อันจะเห็นได้จากการที่ชาวบ่านไปนอนเพื่อให้พระเดินผ่านออกมาจากพระอุโบสถ​ และหากท่านใดเคยร่วมพิธีกรรมนี้จะเห็นว่า​ เวลาประกอบพิธีกรรมเฒ่า​ผู้​แก่​บางคนถึงกับกลั้นน้ำตา​ไว้ไม่ได้เลยทีเดียว​

การแสดงออกเช่นนี้ทำให้เป็นข้อสนับสนุน​ว่า​ คนอีสานศรัทธา​ในพระพุทธศาสนา​อย่างแรกกล้า​ และมีวิธีการสืบทอดและธำรงพระพุทธศาสนา​อย่างหลากหลายและดีงาม

การถวายดอกไม้การถวายดอกไม้​ :  ภาพโดยผู้เขียน​

คัดลอกลิงค์
คัดลอกลิงค์
แจ้งตรวจสอบ

ความคิดเห็น

กรุณาเข้าสู่ระบบเพื่อทำการคอมเม้นต์