คัดลอกลิงค์

ความรู้

เล็บมือนาง :ไม้เลื้อยที่เป็นได้มากกว่าซุ้ม

141
อดิศักดิ์ เพ็ชรมุข
อดิศักดิ์ เพ็ชรมุข
|2 min read
อ่านบทความอื่นจาก อดิศักดิ์ เพ็ชรมุข
แจ้งตรวจสอบ
เล็บมือนาง :ไม้เลื้อยที่เป็นได้มากกว่าซุ้ม

เล็บมือนาง :ไม้เลื้อยที่เป็นได้มากกว่าซุ้ม


        ดอกเล็บมือนาง

          ซุ้มไม้เลื้อยที่มีดอกสีขาวและสีชมพูออกเข้ม กลีบดอกแตกออกเป็นแฉก ดอกจะออกตามยอดของต้นเล็บมือนาง เป็นพวงสีชมพูเข้มแซมขาว ดูชื่นใจมองไปกี่ครั้งก็สบายตา หลาย ๆ ท่านคงเคยเห็นผ่านตามาบ้างแล้ว แต่บางคนก็อาจจะยังไม่รู้ว่าเจ้าซุ้มที่ว่านี่คือต้นดอกอะไร หรือถึงรู้แล้วว่าเจ้าซุ้มที่ร่มเย็นสบายตานี้คือซุ้มดอกเล็บมือนาง ก็คงยังไม่รู้อยู่ดีว่าเจ้าต้นเล็บมือนางนี่  มีสรรพคุณมากว่าทำซุ้มเพื่อให้ร่มเงาเยอะเลย

 ใบเล็บมือนาง

         เจ้าต้นเล็บมือนาง มีชื่อโก้ ๆ ทางวิทยาศาตร์ว่าCombretum indicumโดยเจ้าเล็บมือนางดอกชมพูๆแดงๆเนี่ยอยู่ในวงศ์Combretaceae หรือวงศ์สมอ ชาวกระเหรี่ยงแถบแม่ฮ่องสอน เรียกเจ้าพืชชนิดนี้ว่า ไท้หม่อง   เขานิยมนำเอาผลเจ้าไท้หม่องมาตำกับครกให้ละเอียด ไม่ถึงกับละเอียดมากแต่ก็ไม่หยาบเกินไป แล้วนำผงไท้หม่องมาคลุกเคล้าผสมกับอาหารสุกรหรืออาหารโค-กระบือ โดยผลของไท้หมองจะช่วยฆ่าพยาธิในสุกรหรือโค-กระบือได้  เพราะในเมล็ดมีสาร Potassium quisqualate สารตัวนี้สามารถขับพยาธิตัวกลมและพยาธิเส้นด้ายได้ โดยเฉพาะพยาธิตัวกลม ที่มักพบในสุกร

Advertisement

Advertisement

ดอกเล็บมือนาง

          ผลของเล็บมือนางถ้าเป็นผลแห้ง จะเป็นผลแข็งสีน้ำตาลแก่ รูปร่างอย่างกระสวย คือปลายผลทั้งสองข้างเป็นทรงแหลมแต่ตรงกลางเป็นกระเปาะใหญ่มีสันอยู่ห้าสันตามยาว ลักษณะเป็นพูเก็บเมล็ดไว้ข้างในหนึ่งเมล็ด แต่ถ้าเป็นผลสดยังไม่แห้ง ก็จะเป็นเหมือนกับผลแห้งคือรูปร่างอย่างกระสวย มีสันอยู่ห้าสันตามยาว ลักษณะเป็นพูเก็บเมล็ด แต่สิ่งหนึ่งที่ทำให้ผลสดแตกต่างออกไปคือมีสีเขียว เป็นมันวาว มักจะแฝงอยู่ตามช่อ หลังดอกของมันได้ปลิดปลิวร่วงหล่นลงไปแล้ว

Advertisement

Advertisement

ยอดดอกเล็บมือนาง

          เล็บมือนางมีชื่อพื้นเมืองอยู่หลายชื่อ กระเหรี่ยงแถบแม่ฮ่องสอนเรียกมันว่าไท้หม่อง ชาวเหนือเรียกมันว่า จะมั่ง จ๊ามั่ง หรืออีกชื่อคือมะจีมั่ง แต่ชาวมลายูเรียกมันว่าอะดอนิ่ง ดอกของเล็บมือนางมีกลีบดอกห้ากลีบ ตอนแรกจะดอกสีขาวแต่นานไปจะออกเป็นสีชมพูเข้ม ก้านดอกเรียวยาวคล้ายท่อสีเขียว มีเกสรยื่นออกมาจากตรงกลางดอกนับได้ประมาณห้าอัน ใบของต้นเล็บมือนางเป็นใบไม่ใหญ่มาก ใบเดียวสีเขียวเรียวปลายมน ใบเป็นทรงวงรีบางไม่เหมือนใบมะพร้าวที่หนาและมัน ลำต้นสีเขียวแต่ถ้าแก่ไปจะเริ่มเป็นสีน้ำตาลเปลือกไม้ รากจะมีรากแก้วแตกแขนงเป็นฝอยออกมา สามารถนำมาเป็นยาระบายแก้โรคท้องผูกได้อย่างดี

พุ่มต้นเล็บมือนาง

          ถ้าเรานำใบของต้นเล็บมือนางไปผสมกับสมุนไพรอื่น ๆ  ใบของมันจะสามารถเป็นยาแก้พิษต่าง ๆ  ถอนพิษได้สารพัด แก้พิษจากของแสลงรวมไปถึงแก้ไข้โรคกาฬต่าง ๆ ได้

Advertisement

Advertisement

         ใบต้นเล็บมือนาง เล็บมือนางปรากฏอยู่ในวรรณคดีไม่บ่อยครั้ง หากจะนับก็ปรากฏอยู่หนึ่งครั้ง แต่เป็นวรรณคดีที่สำคัญของไทย เป็นยอดของเสภาคือวรรณคดีเรื่องขุนช้าง-ขุนแผน โดยปรากฏอยู่ในบทที่สิบเก้า ขุนช้างตามนางวันทอง ซึ่งเป็นตอนที่ขุนแผนบอกว่าตนเฝ้ารอนางวันทองมากี่ปี โดยปรากฏดังนี้

  เล็บมือนางกางกลีบกะทัดรัด        เหมือนมือเจ้าปรนนิบัติพัดวีผัว

บานเย็นบานสะพรั่งฝั่งสระบัว        เหมือนเย็นเช้าเย้ายั่วอยู่กับน้อง

          ในปัจจุบัน เล็บมือนางเป็นได้แค่เพียงซุ้มต้นไม้ให้ร่มเงา เมื่อภูมิปัญญาการใช้สมุนไพรไทยเริ่มสูญห่างหายไปตามกาลเวลา ความสำคัญและประโยชน์ที่แท้จริงก็เริ่มสูญหายไปด้วย หากไม่มีคนอนุรักษ์ภูมิปัญญาการใช้สมุนไพรไทยอย่างจริงจัง คุณค่าของต้นเล็บมือนางต่อไปก็จะเป็นแค่ซุ้มไม้ประดับให้ร่มเงา

ความคิดเห็น

Advertisement

Advertisement

Advertisement

บทความล่าสุด